Amerika Birleşik Devletleri’nde silah sahipliği, hem kültürel hem de hukuki açıdan derin köklere sahip, dünyada eşi benzeri olmayan bir durumdur. Türkiye’de silahlanma karşıtlığı devam ederken, ABD’de bazı eyaletlerde her iki kişiden birinin silahının olduğu göze çarpıyor.
ABD’deki Silahlanmayla İlgili Merak Edilenler
– 1971’de yapılan Anayasa Değişikliği (Second Amendment), Amerikan vatandaşlarına silah bulundurma ve taşıma hakkı tanır: “Bir milis kuvvetin özgür bir devlet için gerekli olduğu düşünülerek, halkın silah bulundurma ve taşıma hakkı ihlal edilemez.”
– ABD’de silah, sadece bir güvenlik aracı değil; aynı zamanda bir özgürlük, bağımsızlık ve bireysel güç simgesi olarak görülür.
– Özellikle güney ve batı eyaletlerinde (Texas, Wyoming, Alabama vs.) silah kültürü çok güçlüdür.
– Avcılık, spor atıcılığı ve açık arazi yaşantısı gibi nedenlerle silah günlük yaşamın parçası olabiliyor.
– ABD, dünya genelinde kişi başına en fazla silaha sahip olan ülke. 2023 verilerine göre ABD’de 400 milyondan fazla sivil silah bulunduğu tahmin ediliyor; bu da kişi başına yaklaşık 1.2 silah anlamına geliyor.
– Bazı eyaletlerde her 2 kişiden biri silah sahibi.
– Silah alımı ve taşınması federal yasalarla düzenlenir, ancak eyalet yasaları arasında büyük farklılıklar vardır. Örneğin: Kaliforniya’da çok sıkı silah yasaları varken, Texas’ta açık taşıma (open carry) bile serbest olabilir.
Amerika Birleşik Devletleri’nin uyguladığı gümrük tarifelerinden (tariffs) etkilenen ülkeler ve bu ülkelerin ne oranda hedef alındığını gösteren haritada, dünya genelindeki ülkelere uygulanan ABD tarifelerinin oranlarını yüzde olarak ve renk skalasıyla sunuyor. Renkler, açık turuncudan koyu mora doğru artan bir yoğunluğu temsil ediyor; yani ne kadar koyuysa, o ülke ABD tarifelerinden o kadar fazla etkilenmiş demek.
Tarifeler genellikle ithalatı azaltmak, yerli üretimi teşvik etmek veya dış politika aracı olarak kullanılır. Son yıllarda ABD’nin özellikle Çin, Avrupa Birliği ülkeleri ve bazı gelişmekte olan ekonomilere karşı tarifeleri artırdığı biliniyor. Bu harita da bu tabloyu görselleştirerek hangi ülkelerin ne düzeyde ekonomik baskıya maruz kaldığını net biçimde ortaya koyuyor. Özellikle Çin (%34), Rusya (%26) ve Avrupa (%20) gibi büyük ekonomiler dikkat çekiyor.
ABD Tarifelerinden Etkilenen Ülkeler ve Oranları (Yüzde Olarak)
ABD Tarifelerinden Etkilenen Ülkeler ve Oranları (Yüzde Olarak)
Clash Report’ta yer alan habere göre İsrail, tüm Gazzelileri toplama kamplarına hapsedip insani yardım akışını kontrol altına almayı amaçlayan yeni bir plan uygulamaya başladı. İlk aşamada, Gazze’deki Filistinliler askeri koridorlarla bölünerek kamplarda sindirme politikasına maruz bırakılacak. İş birliği yapan ve istiladan sonra Gazze’de işçi olarak kalmak isteyenler, ayrım hattının doğusundaki İsrail kontrolündeki bölgelere götürülecek.
Filistinlileri Gazze’den ayrılmaya zorlamak için her türlü baskı yöntemi kullanılacak. İsrail, bu baskı sonucu toprakları terk etmek isteyenlere yönelik bir “gönüllü ayrılma” kampanyası başlatacak.
• Mavi alan: İsrail askeri bölgeleri
• Kırmızı çizgiler: İsrail askeri koridorları
• Lacivert çizgi: İsrail ayrım hattı
İsrail’in Yeni Taktiği: Gazze’de Açık Hava Toplama Kampları
Danimarka’ya bağlı olan Grönland’daki önemli maden kaynaklarını ve bu kaynakların coğrafi dağılımını gösteren harita, Amerikan Başkanı Trump’ın bu toprakları sadece Rusya ve Çin’e karşı stratejik bir bölge değil de zenginlikleri için de istediğini bizlere gösteriyor. Haritada, minerallerin bulunduğu noktalar ve bu madenlerin türleri renk kodlarıyla işaretlenmiş. Bölgesel olarak Grönland’ın en zengin bölgeleri şu şekilde;
Nuuk (Başkent) çevresi, zengin maden yataklarına sahip.
Isukasia (London Mining sahası), önemli bir madencilik bölgesi.
Kangerlussuaq (Uluslararası Havaalanı), madencilik açısından stratejik bir konumda.
Qaanaaq (Thule Hava Üssü) yakınlarında da maden rezervleri bulunuyor.
Grönland’daki Zengin Maden Kaynakları ve Dağılımı (Harita)
Grönland’daki Maden Türleri ve Özellikleri
1. Demir (Iron) – Mavi Nokta
• Sanayi üretimi ve çelik yapımı için kritik öneme sahip.
• Grönland’daki demir yatakları, küresel madencilik için önemli bir potansiyele sahip olabilir.
2. Altın (Gold) – Sarı Nokta
• Değerli bir metal olup finans, mücevherat ve teknoloji sektörlerinde kullanılır.
• Grönland’da dağınık halde altın yatakları bulunmaktadır.
3. Uranyum (Uranium) – Gri Nokta
• Nükleer enerji üretimi için kullanılan radyoaktif bir elementtir.
• Çevresel ve politik tartışmalara yol açabilen bir madendir.
4. Çinko (Zinc) – Yeşil Nokta
• Paslanmayı önlemek ve çeşitli alaşımlarda kullanmak için yaygın olarak tercih edilir.
• Genellikle bakır ve kurşun ile birlikte bulunur.
5. Bakır (Copper) – Turuncu Nokta
• Elektrik iletkenliği yüksek olan ve inşaat, elektronik gibi birçok alanda kullanılan bir metaldir.
• Grönland’daki bakır yatakları, madencilik için büyük bir fırsat sunmaktadır.
6. Diğer Mineraller (Other) – Siyah Nokta
• Nadir toprak elementleri ve diğer sanayi metallerini içerebilir.
• Grönland, nadir bulunan mineraller açısından büyük bir potansiyele sahiptir.
Grafikte 2024 yılı itibarıyla en çok altın üreten ülkeler ve üretim miktarları (metrik ton cinsinden) gösterilmiştir. Listeni ilk iki sırasındaki Çin ve Rusya’nın dolar baskısına karşı altın stokladığı bilinirken, topraklarındaki rezervleri de etkili bir şekilde kullandığı göze çarpıyor.
2024 Yılında En Çok Altın Üreten Ülkeler:
1. Çin – 380 ton
2. Rusya – 310 ton
3. Avustralya – 290 ton
4. Kanada – 200 ton
5. Amerika Birleşik Devletleri – 160 ton
6. Meksika – 130 ton
7. Kazakistan – 130 ton
8. Gana – 130 ton
9. Özbekistan – 120 ton
10. Güney Afrika – 100 ton
11. Peru – 100 ton
12. Endonezya – 100 ton
13. Mali – 70 ton
14. Brezilya – 70 ton
15. Tanzanya – 60 ton
16. Kolombiya – 60 ton
17. Burkina Faso – 60 ton
2024 Yılında En Çok Altın Üreten Ülkeler
2024’te En Fazla Altın Net İhraç ve İthal Eden Ülkeler
Aşağıda ise 2024 yılı itibarıyla net altın ithalatçıları ve ihracatçılarını sıralı ve net liste formatında bulabilirsin. Aşağıda eksi (-) olarak gösterilen ülkeler, ithal ettiğinden daha fazla altın ihraç ettiğini gösterir. Yani Türkiye, Çin ve Hindistan gibi ülkelerin altın ihracatı ithalatından daha az ve stok miktarını artırıyor.
Altın Net İthalatçıları
• Çin: 90.4 milyar dolar
• Hindistan: 51.3 milyar dolar
• Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): 23.9 milyar dolar
2025 yılı itibarıyla ülkelerdeki milyarder sayılarını gösteren infografikte; ABD ve Çin açık ara önde yer alırken, Hindistan, İngiltere ve Almanya gibi ülkeler de önemli milyarder sayılarına sahip olduğu görülüyor.
Dünyada en fazla milyardere sahip olan ülkeler ve milyarder sayıları:
1. ABD – 870
2. Çin – 823
3. Hindistan – 284
4. İngiltere (UK) – 150
5. Almanya – 141
6. İsviçre – 116
7. Rusya – 89
8. Fransa – 72
9. İtalya – 69
10. Brezilya – 67
11. Kanada – 65
12. Avustralya – 49
13. Singapur – 48
14. Endonezya – 44
15. Tayland – 43
16. Japonya – 41
17. Güney Kore – 38
18. İsrail – 33
19. Türkiye – 31
20. Meksika – 28
21. İsveç – 28
Dünyada En Fazla Milyarder Olan Ülkeler (2025)
Bu verilere göre, en fazla milyardere sahip olan ülke ABD olurken, Çin çok küçük bir farkla ikinci sırada yer alıyor. Hindistan ise üçüncü sırada bulunarak Asya kıtasındaki ekonomik büyümesini yansıtıyor. Avrupa’da en fazla milyarder İngiltere, Almanya ve İsviçre’de yer alıyor. Türkiye ise 31 milyarder ile listeye dahil olmuş.
2020-2024 döneminde küresel silah ithalatındaki en büyük ülkeleri yüzdelik dilimlerle gösteren inforafikte; savaştan sonra Ukrayna’nın birinci sıraya yerleştiği görülüyor. Dünya genelindeki toplam silah ithal pazarının yüzdelere göre aktarıldığı görselde Ukrayna, Hindistan ve Suudi Arabistan’ın ilk üçte yer aldığı görülüyor.
Avrupa:
• Ukrayna – %8,8
• Polonya – %2,4
• Birleşik Krallık – %2,5
Asya:
• Hindistan – %8,3
• Suudi Arabistan – %6,8
• Katar – %6,8
• Pakistan – %4,6
• Japonya – %3,9
• Kuveyt – %2,9
• Güney Kore – %2,6
• Birleşik Arap Emirlikleri – %2,6
Afrika:
• Mısır – %3,3
Okyanusya:
• Avustralya – %3,5
Kuzey Amerika:
• Amerika Birleşik Devletleri – %3,1
Diğer ülkeler: %37.9
Silah ithalatının toplam değeri belirtilmemiş olsa da SIPRI verilerine göre küresel yıllık silah ticareti 100 milyar doların üzerinde. Bu verilere dayanarak:
-Ukrayna (%8,8) – 8,8 milyar doların üzerinde
-Hindistan (%8,3) – 8,3 milyar doların üzerinde
-Suudi Arabistan & Katar (her biri %6,8) – 6,8 milyar dolar civarında
-Pakistan (%4,6) – 4,6 milyar dolar civarında
-Mısır (%3,3) – 3,3 milyar dolar civarında
Bu oranlar yaklaşık tahminlerdir – yıllara göre değişkenlik gösterebilir.
Afrika’nın nüfusu ne fazla olan, en büyük şehirlerini merak ettiniz mi hiç? Şehirler, nüfus ve ülke bayraklarının yer aldığı infografikte ‘Kara Kıta’nın en büyük üç şehrinin Kahire, Lagos ve Kinşasa olduğu görülüyor.
Haritada Roma İmparatorluğu (kırmızı) ile Moğol İmparatorluğu (mavi) arasındaki tarihî ve en geniş sınırları kıyaslanıyor.
Roma İmparatorluğu, Avrupa, Kuzey Afrika ve Akdeniz çevresine yayılmışken, Moğol İmparatorluğu Asya’nın büyük kısmını kapsayarak Avrasya’nın içlerine kadar uzanmıştır. Çapraz taralı bölge, iki imparatorluğun etki alanlarının kesiştiği veya tarih boyunca mücadele yaşanan bölgeleri gösterebilir.
Sudan’da siyasi olarak ülke yönetimini kontrol altında tutan Sudan ordusu, bünyesindeki Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) saldırısı sonrası ülkenin batısında birçok bölgeyi kaybetti. Türkiye’nin desteklediği Sudan ordusuna karşı HDK’nın ilerleyişini incelediğimizde, ülkedeki nüfus yoğunluğunun çok büyük bir kısmında öne çıktığı göze çarpıyor.
Bu sayfada Sudan’daki son gelişmeleri, en güncel harita ve gelişmelerle ele almaya çalışacağız.
Sudan Son Durum Haritası
Kasım 2025: Birleşik Arap Emirlikleri destekli Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK-RSF), Darfur bölgesinin başkenti El Feşir’i ele geçirdi. 2023 yılının başından bu yana Sudan Ordusu’nun kontrolündeki şehir kuşatma altındaydı ve HDK, şehri ele geçirdikten sonra binlerce insanı katletti.
Mart ayında Sudan ordusu, Türkiye’nin de desteğiyle başkent Hartum’u iki yılın ardından tamamen kontrol altına alarak iç savaşın başından bu yana en büyük zaferini elde etmişti.
Aşağıdaki harita kırmızı Sudan ordusu, yeşil ise HDK olarak gösterildi.
Sudan son durum haritası – Harita: ISWNEWS
26 Mart 2025: Başkent Hartum’daki Başkanlık Sarayı’nı ziyaret eden Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Sudan Ordu Komutanı Abdulfettah Burhan, havalimanının HDK’den ele geçirilmesiyle iki yılın ardından başkent Hartum’da kontrol sağlanarak büyük bir zafer elde edildiğini aktardı.
HDK güçlerinin Cebel Evliya baraj köprüsü üzerinden Beyaz Nil’in batısında çekilirken görülmesi ise zaferi taçlandırdı.
Çin, ‘tarafsız politikasından’ vazgeçerek ilk kez Sudan ordusuna desteğini açıkladı. Öte yandan Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından desteklenen HDK’den, Rusya’nın desteğini çektiği iddia edildi.
25 Mart 2025: Sudan’da merkezi hükümet ile çatışan Hızlı Destek Kuvvetleri, son aylarda büyük güç kaybetti. 22 Mart’ta başkent Hartum’daki birçok stratejik noktayı HDK’dan ele geçiren Sudan ordusu, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın kontrolüne geçmesiyle birlikte Hartum’un büyük bölümünü kontrol altına almış oldu. 26 Mart itibariyle paylaştığı Sudan son durum haritası ise şu şekilde;
Sudan ordusu: Yeşil (TR destekli)
Hızlı Destek Kuvvetleri: Kırmızı (BAE, Rusya ve kısmen de İsrail destekli)
Sarı renkli alan, SPLA/AM yani Güney Sudan’ın bağımsızlığından sonra Sudan’da kalan Sudan Halk Kurtuluş Hareketi’ni tanımlıyor.
Mor renk ise diğer isyancı grupları.
Sudan Nüfus Yoğunluk Haritası
46 milyonluk Sudan’da en fazla nüfusa sahip olan şehir Omdurman. Başkent Hartum’un yanı başında yer alan Omdurman ve çevresi yani ülkenin orta bölgesi kalabalık nüfusa sahip.
Dünya haritasında Sudan:
Sudan İç Savaşı’nın Anatomisi: ‘Adım Adım Eşkıyanın İktidarı’
Afrika’nın en büyük üçüncü ülkesi Sudan, jeopolitik konumu ve doğal kaynaklar nedeniyle stratejik bir ülke. 1956 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra birçok askeri darbeyle karşı karşıya gelen ülke, 1989 yılında Ömer el-Beşir’in de içerisinde olduğu askeri cuntanın darbesiyle karşılaştı. Otuz yıl boyunca Sudan’ı demir yumrukla yöneten Beşir, 1983 yılında başlayan İkinci Sudan İç Savaşı’nı 2005 yılında imzalanan anlaşmayla sona erdirdi. II. Dünya Savaşı sonrası en çok sivil kaybın gerçekleştiği savaşlardan biri olan iç savaş, kıtlık ve hastalık sonucu ölenlerle birlikte iki milyon insanın hayatını kaybettiği bir felakete dönüştü. Beşir döneminde 2005 yılında imzalanan barış anlaşmasıyla iç savaş sona ererken, 2011 yılında Güney Sudan bağımsızlığını ilan etti. Darbe ile başlayan Beşir dönemi, sokak protestoları sonucu 2019 yılında yine askeri bir darbeyle son buldu. Sudan Silahlı Kuvvetleri ve “Hemedti” olarak bilinen Hızlı Destek Güçleri’nin (HDK) ortaklığında otuz yıllık Beşir dönemi sona ermiş, askeri-sivil bir hükümet kurulmuş ancak iki yıl sonra yine darbe yaşanmıştı.
Sudan’da askeri cunta, beraber yönetimi ele geçirdiği 100 bin kişilik Hızlı Destek Güçleri ile siyasi ve ekonomik anlaşmazlık yaşadı. Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan ve Hızlı Destek Güçleri lideri General Mohamed Hamdan Dagalu arasındaki güç paylaşımı sonrası yaşanan gerginlik, 15 Nisan 2023’te başkent Hartum’da iç savaşa dönüştü. Sudan ordusunu Suudi Arabistan ve Mısır desteklerken, HDK’yı Birleşik Arap Emirlikleri fonluyor. Birçok iddiaya göre Rus paralı asker grubu Wagner de HDK ile yakın işbirliği içerisinde.
Sudan’da dünyanın en büyük insanı krizine neden olan iç savaşın temeli tamamen bu. Taraflar arasındaki rekabet ve güç paylaşımı, şu ana kadar 20 binden fazla insanın ölümüne ve 10 milyon insanın yerinden edilmesine neden oldu. Peki ismi pek bilinmeyen Hızlı Destek Güçleri kim? Nasıl orduya meydan okuyabiliyor?
Bunun cevabı da aslında tarihi farkındalık adına çok önemli bir geçmişe dayanıyor.
Eşkıyadan Orduya: Hızlı Destek Güçleri
‘İç savaşlar ve darbeler ülkesi’ olan Sudan’da devrik lider Beşir, Çad sınırındaki Darfur bölgesinde bir isyan hareketi ile karşılaştı. 2003 yılında çoğunlukla Arap olmayan ayrılıkçıların hükümete karşı silahlanması sonucu başlayan çatışmalar, Devlet Başkanı Beşir’in çoğunluğu Arap milislerden oluşan ve Darfur’da faaliyet gösteren ‘Cancavid’lerle işbirliği yapmasıyla devam etti. İsyancılar ile ordu arasındaki çatışmalar, atlı süvarilerden oluşan ‘Cancavid’lerin müdahalesiyle farklı bir boyut kazandı. Cancavid’lerin amacı orduya destek olmaktı ancak tamamen kendi çıkarlarına göre hem isyancılarla hem de yerel halkla savaştı. Köyleri basarak kadınlara tecavüz eden, binlerce insanı katleden bu milisler Ömer el Beşir’e zaferden çok utanç kaynağı oldu. Cancavid’lerin katliamları nedeniyle 2009’da Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Beşir’i soykırım ile suçladı. UCM’nin bu kararı sonrası Beşir, 2010 yılında Cancavid’leri orduya dahil etmek için çalışmalara başlamış, birlikler önce “Sınır Koruma Birlikleri”, sonrasında ise “Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK)” adı altında Güvenlik ve İstihbarat Teşkilatı’na resmen dahil edildi. Bu kurumsallaşma döneminde “Cancavid” milislerinin lideri Musa Hilal, Devlet Başkanı Beşir ile ilişkilerini kesince, Hilal’in kuzeni ve şu an hâlâ HDK lideri olan Muhammed Hamdan Dagalu yeni lider oldu. Dagalu, önceden eski bir yol kesici, bizim tabirimizle eşkıyalık yapan biriydi.
Mohamed Hamdan Dagalu
Aslında HDK’yı 2013 yılında yarı organize bir paramiliter güce çeviren Beşir’in öncelikli amacı kendi güvenliğinin sağlanmasıydı ancak öyle olmadı. HDK’yı başkentteki stratejik noktalarda, sorunlu sınır bölgelerine ve altın madenleri gibi ekonomik merkezlerde görevlendirdi.
Sudan lideri Orgeneral Abdulfettah el-Burhan ve Hızlı Destek Güçleri lideri General Dagalu arasındaki güç mücadelesi Nisan 2023’te savaşa dönüşünce, ordunun çaresizliği de gözler önüne serildi. Sudan ordusunun karşısında, isminden de anlaşılacağı üzere oldukça hareketli ve savaşa hazır 100 bin kişilik bir güç vardı.
HDK ile Sudan ordusu arasındaki savaş ikinci yılına yaklaşırken; ABD, Suudi Arabistan ve Birleşmiş Milletler’in barış görüşmelerine öncülük etmesine rağmen uzlaşı sağlanamadı. HDK, 5 eyaletten oluşan Darfur bölgesinin 4 eyaletini kontrol ederken, başkent Hartum’da da büyük bir alanda hakimiyetini sürdürüyor. Sudan hükümeti de iç savaştaki üstünlüğü ele geçirmeden masaya oturmaya sıcak bakmıyor.
Türkiye’nin yurt dışında en büyük askeri üssünün bulunduğu hatta Afrika politikasını yürüttüğü merkez ülke olduğu iddia edilen Somali, Eş-Şebab terör örgütünün saldırıları ve farklı özerk bölgeler tarafından parçalanmış şekilde. Son dönemde Eş-Şebab saldırılarıyla tekrar gündeme gelen ülke, Türkiye’nin Somali ordusuna tahsis ettiği 2 adet Baykar Bayraktar Akıncı TİHA ile örgüte karşı önemli bir hava gücü elde etti.
“Somali’de neler oluyor?” sorusuna cevap arayan onlarca kişi bu konuda eksik bilgilerle karşılaşabiliyor. Bu sayfada güncel bilgi ve haritaları paylaşacağız.
Somali Son Durum Haritası
23 Mart 2025:
El Kaide’ye bağlı Eş-Şebab, her yıl düzenlediği “Ramazan Taarruzu” operasyonlarıyla Somali ordusunun kontrol ettiği Warsangali Laangaabs, Agoonyar, Gendersi, Awbkar Gaabane, Guulane, Bariire ve Sabiid’i ele geçirdi.
Örgüt, Ocak 2025’ten bu yana Hiran ve Orta Şabelle’deki saldırılarını yüzde 50 artırarak 2024’ün tamamından daha fazla kasaba ele geçirdi ve hükümet kontrolündeki kilit bölgeleri hedef aldı.
Somali hükümeti, çeşitli bölgelerde El-Şebab’a karşı koordineli operasyonlar için güçlerini konuşlandırdı. Alt Şabelle’deki Awdheegle bölgesi ve Orta Şabelle’deki Buursha Şeyh kasabasında köylerin geri alınması sağlandı.
Not: Aşağıdaki haritalarda Türkiye’nin desteklediği Mogadişu hükümetinin kontrolündeki bölgenin çok küçük olduğu görülüyor. Aslında bunun sebebi, 18 milyon nüfuslu Somali’nin nüfus dağılımının merkezi hükümetin kontrolündeki bölgelerde (başkent Mogadişu’da) yer alması.
(Aşağıdaki haritadaki saldırı yönlerini ve tarafların ele geçirdiği bölgeleri ‘oklar’ üzerinden görebilirsiniz.)
Somali son durum haritası (23 Mart 2025) – Harita: Clash Report
Kırmızı: Hükümet güçleri
Yeşil: El-Şebab (El Kaide)
Gri: Çatışmalı bölgeler
Siyah: IŞİD – Somali
Ülke nüfusunun yarısından fazlasının yaşadığı Somali başkenti Mogadişu, savaşın en önemli çatışma noktasını oluşturuyor. Eş-Şebab saldırıları da başkentin çevresinden merkeze doğru ilerliyor. Farklı kaynaklara göre başkentin 6 km ötesinde. Mogadişu çevresinde son durumu yakından gösterelim:
Somali’nin başkenti Mogadişu’da son durum haritası (23 Mart 2025) – Harita: Clast Report
Somali Nüfus Haritası
Somali nüfusunun yüzde 50’den fazlası başkent Mogadişu’da yer alıyor. Kuzeydeki Somaliland ve Puntland’ı saymazsak Eş-Şebab kontrolündeki nüfus, geri kalan Somali nüfusunun yüzde 20’sinden daha azı.
Eş-Şebab kaynaklarını ‘daha fazla’ referans alarak hazırlanan MEPA News’in 21 Mart tarihli yayınladığı Somali haritasına göre ise Somali çok fazla detaylı taraflara ayrılmış ve özerk bölgeler de gösterilmiş.
• Yeşil: Eş-Şebab terör örgütünün kontrol ettiği bölgeler. Örgüt, ülkenin güney ve orta kesimlerinde geniş bir hakimiyet alanına sahip. Özellikle kırsal bölgelerde güçlü konumda ve büyük şehirlerin dışında etkin.
• Kırmızı: Mogadişu yönetiminin (Somali merkezi hükümeti) kontrol ettiği alanlar. Başkent Mogadişu ve bazı stratejik şehirlerde hükümetin kontrolü devam ediyor, ancak çevresi çoğunlukla Eş-Şebab tehdidi altında.
• Sarı Çizgili: Yerel milis gruplarının etkin olduğu bölgeler. Bu bölgeler genellikle hükümete ya da özerk yönetimlere bağlı yerel güçlerin denetiminde.
• Siyah Çizgili: IŞİD’in varlık gösterdiği bölgeler. IŞİD, Somali’de Eş-Şebab kadar güçlü olmasa da, özellikle Puntland bölgesinin kuzeyinde varlığını sürdürüyor.
• Mor: Somaliland. Fiili olarak bağımsız olan Somaliland, Somali’den ayrılma iddiasında. Kendi yönetimi ve askeri gücü var, ancak uluslararası alanda tanınmıyor. Bu yılın başında Etiyopya ile Somali arasında gerginlik sebebi olmuştu.
• Pembe: Puntland. Kendi özerk yönetimine sahip olan Puntland, Somali hükümetiyle iş birliği yapıyor ancak bağımsız bir yönetim gibi hareket ediyor.
• Açık Pembe: Galmudug. Somali hükümetine bağlı bir özerk bölge olup, Mogadişu ile iş birliği yapıyor.
Somali’de BAE ve İsrail Planı
Somali’nin özerk Puntland bölgesinin, Sudan’daki paramiliter RSF (Hızlı Destek Kuvvetleri HDK) modeline benzer bir biçimde Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İsrail’in bölgesel vekil gücüne dönüştürüldüğünü öne süren çarpıcı bir analiz mevcut. Özellikle liman anlaşmaları, yabancı paralı askerler ve istihbarat-teknoloji destekli askeri kapasite iddialarıyla bu yapı, geniş bir uluslararası ağ ile bağlantılı gösteriliyor.
BAE ve İsrail’in Somali’deki Puntland Planı
Puntland’ın RSF Modeline Dönüşümü
Sudan’da Dagalo ailesinin yönettiği HDK, zamanla merkezi otoriteye karşı bağımsız hareket eden güçlü bir paramiliter yapıya dönüşmüştü. Aynı modelin Puntland’da da inşa edildiği öne sürülüyor:
Said Abdullahi Deni (Puntland Başkanı) ve çevresindeki aile yapısı, Sudan’daki Dagalo ailesine benzetiliyor.
Algoney Dagalo ve Abdulrahim Dagalo, Sudan’da HDK liderliğiyle tanınan figürler.
Finansal ve Askeri Destek Ağları
Görsel, bu paramiliter yapılanmanın nasıl finanse edildiği ve desteklendiğini iddia ediyor:
DP World: Dubai merkezli bu liman işletme şirketi, Bosaso Limanı gibi stratejik noktalarda faaliyet gösteriyor ve bu anlaşmalar üzerinden yolsuzluk/komisyon ağı oluşturulduğu ima ediliyor.
Dubai Para Ağı: Kara para aklama ve silah-finans ağı için bir merkez olduğu öne sürülüyor.
Altın ve para: Kaynakların yağmalandığı ya da yasa dışı kullanıldığına dair imalar.
Askeri Unsurlar ve Yabancı Etki
İsrail ve BAE / Askeri Donanım: İddialara göre, İsrail ve BAE, Puntland’daki bu yeni vekil güce radar sistemleri, füzeler, insansız hava araçları ve askeri danışmanlar sağlıyor.
Kolombiyalı Paralı Askerler: Görselde Kolombiya kimliğiyle bir kişinin yer alması, bölgede aktif yabancı paralı askerlerin varlığına dikkat çekiyor.
Darfur Arap Aşiretleri ve Abdirahim Mohamed: Bölgesel milis grupların etnik bağlantılarla kurulan askeri yapılara entegre olduğu ima ediliyor.
Başkent Mogadişu çevresi:
Mart ayının başındaki Somali haritası:
Temmuz 2022 Somali haritası:
Somali son durum haritası (Harita: MEPA News)
HRW’nin Somali 2024 Raporunun Özeti
Human Rights Watch 2025 Dünya Raporu’na göre Somali’deki son durum ve öne çıkan başlıklar şu şekilde:
• Sivillere Yönelik Saldırılar: El-Şebab, 2024 yılında sivillere yönelik bombalı saldırılar, suikastlar ve intihar eylemleri gerçekleştirdi. Örneğin, Mogadişu’daki bir plaj restoranına yapılan saldırıda 37 kişi öldü, 200’den fazla kişi yaralandı.
• Yerinden Edilme ve İnsani Yardım: Çatışmalar ve aşırı hava koşulları nedeniyle on binlerce kişi yerinden edildi. 2024 sonu itibarıyla yaklaşık 4,4 milyon insanın acil gıda yardımına ihtiyaç duyacağı tahmin ediliyor.
• Somaliland: Anayasa değişiklik süreci, federal devletler ile merkezi hükümet arasında gerilim yarattı. Özellikle başkana verilen ek yetkiler konusunda ciddi tartışmalar yaşandı.
• Etiyopya ile Gerilim: Somaliland ile Etiyopya arasında yapılan Mutabakat Zaptı, Etiyopya’ya Somaliland kıyılarına erişim sağladı. Bu durum Somali ile Etiyopya arasında diplomatik kriz yarattı.
• Afrika Birliği Misyonu: Afrika Birliği Geçiş Misyonu (ATMIS) askerlerini çekmeye devam etti. Ancak, yerini alacak yeni misyonun finansmanı konusunda belirsizlikler sürüyor.
• Birleşmiş Milletler ile İlişkiler: Somali hükümeti, BM Siyasi Misyonu’nun (UNSOM) sona erdirilmesini talep etti ancak daha sonra geri adım attı. BM’nin insan hakları faaliyetleri konusunda tartışmalar devam ediyor.
