Harita, ABD’nin 2025 itibarıyla yürürlükte olan serbest ticaret anlaşmalarını gösteriyor. ABD’nin toplamda 20 ülkeyle serbest ticaret anlaşması bulunuyor ve bu ülkeler pembe renkle işaretlenmiş.
• Kuzey Amerika: Kanada ve Meksika, ABD’nin en büyük ticaret ortakları arasında yer alıyor.
• Orta ve Güney Amerika: Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama gibi ülkeler ABD ile serbest ticaret anlaşmalarına sahip. Ayrıca, Kolombiya, Peru ve Şili de bu anlaşmalara dahil.
• Karayipler: Dominik Cumhuriyeti bu anlaşmalar kapsamında yer alıyor.
• Ortadoğu ve Afrika: Fas, İsrail, Ürdün ve Umman ABD ile serbest ticaret anlaşması yapmış ülkeler arasında.
• Asya: Güney Kore, ABD’nin serbest ticaret anlaşması yaptığı tek Doğu Asya ülkesi.
ABD’nin Serbest Ticaret Anlaşması’na Sahip Olduğu 20 Ülke (2025)
Dünya genelinde gelir vergisinin olmadığı ülkeler en çok merak edilen konuların başında geliyor. 2024 yılı itibariyle 21 ülkede gelir vergisi alınmıyor.
Amerika Kıtası
1. Cayman Adaları
2. Bermuda
3. Bahamalar
4. Anguilla
5. Saint Kitts ve Nevis
6. Britanya Virjin Adaları
7. Turks ve Caicos Adaları
8. Antigua ve Barbuda
9. Saint Barthélemy
Ortadoğu
10. Birleşik Arap Emirlikleri (UAE)
11. Suudi Arabistan
12. Katar
13. Umman
14. Kuveyt
15. Bahreyn
Okyanusya
16. Vanuatu
17. Wallis ve Futuna
Avrupa
18. Monako
19. Vatikan Şehri
Asya
20. Brunei
21. Kuzey Kore
Dünyada Gelir Vergisinin Olmadığı 21 Ülke
Gelir Vergisi Almayan Ülkelerin Ortak Özellikleri
Petrol ve Doğal Kaynak Zenginliği: Ortadoğu ülkeleri (BAE, Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Umman) petrol gelirleri sayesinde vatandaşlarından gelir vergisi almadan bütçelerini sürdürebiliyor.
Turizm ve Finans Merkezleri: Monako ve Bahamalar gibi ülkeler yüksek gelirli turistlere ve finans sektörüne dayalı bir ekonomiyle vergi almayı gereksiz hale getiriyor.
• Cayman Adaları, Bermuda ve Britanya Virjin Adaları, offshore finans merkezleri olarak tanınıyor ve yatırımcıları çekmek için gelir vergisi almıyorlar.
Küçük Ada Devletleri: Gelir vergisi almayan ülkelerin çoğu küçük ada devletleri veya özel statüdeki bölgelerden oluşuyor. Örneğin, Vanuatu, Wallis ve Futuna, Saint Kitts ve Nevis, Anguilla ve Turks ve Caicos Adaları.
Vatikan, Brunei ve Kuzey Kore Detayı
• Vatikan: Dünyanın en küçük ülkesi olan Vatikan’da dini ve bağış bazlı ekonomi olduğu için gelir vergisi uygulanmıyor.
• Kuzey Kore: Resmi olarak sosyalist ekonomiyle yönetildiği için bireylerden gelir vergisi alınmıyor. Ancak devletin ekonomik yapısı şeffaf olmadığı için gerçek durum belirsiz olabilir.
• Brunei: Petrol gelirleri sayesinde vatandaşlardan gelir vergisi alınmıyor.
Ama unutmayın, gelir vergisinin olmaması, diğer dolaylı vergilerin yüksek olmadığı anlamına gelmiyor.
Doğu Akdeniz bölgesini ifade eden bir coğrafi terim olan Levant, genellikle Suriye, Lübnan, Ürdün, İsrail, Filistin ve bazen Türkiye’nin güneyini kapsayan bölgeyi tanımlar. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin, dinlerin ve kültürlerin kesişim noktası olmuştur.
Levent bölgesindeki dini dağılımı gösteren haritayı şu şekilde tanımlayabiliriz;
• Sünni İslam (Yeşil): Bölgedeki en yaygın inanç olup, özellikle Suriye ve Ürdün’de baskın durumda.
• Şii İslam (Açık Yeşil): Lübnan’ın bazı bölgelerinde, Suriye’nin batısında ve güneyinde yer alıyor.
• Dürzilik (Mavi): Özellikle Lübnan ve Suriye’de belirli bölgelerde yoğunlaşıyor.
• Hristiyanlık (Kırmızı): Lübnan’da güçlü bir varlığa sahip ve Suriye’nin bazı bölgelerinde de bulunuyor.
• Alevilik (Pembe) ve Nusayrilik (Mor): Suriye’nin batısında, özellikle Lazkiye ve çevresinde yaygın.
• Yezidilik (Turuncu): Suriye’nin kuzeydoğusunda küçük bir topluluk olarak yer alıyor.
Levant Bölgesi Dinler Haritası
Haritanın alt kısmındaki pasta grafiği, bölgedeki dini grupların oranlarını gösteriyor. Sünni Müslümanlar yaklaşık %63,5 ile en büyük dini grup, Şiiler ve diğer mezhepler daha düşük oranlarda yer alıyor.
Çin ejderhasının kanat çırpınışları, şu an tehlikeli boyutlara ulaştı ve dünya genelinde kendisini gösterir oldu. Son dergide kapağa taşıdığımız gibi yeni bir savaştan çok, II. Soğuk Savaş zemininin kurulduğu, şu an ittifakların olgunlaşma aşamasının yaşandığı söylenebilir. Trump’ın “Önce Amerika” diyerek Çin yayılmacılığını ilk kendi topraklarında, sonra Amerika kıtasında, ardından da Asya-Pasifik başta olmak üzere dünya genelinde engellemeyi hedefliyor. Bu hedefe de Avrupa’yı sırtında kambur görmeden ulaşmak istiyor.
Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği’nin yayılmacılığına karşı Çin ile Pinpon Diplomasisi yürüten ve Çin’in uluslarası sisteme entegre olmasını sağlayan ABD, SSCB tehlikesinin önüne geçmeyi başardı ancak Çin’e sağladığı avantajlar sonucu yeni düşmanın Çin olacağını öngöremedi. Büyük bir basiretsizlikle Çin yükselirken, o Irak’ta, Afganistan’da lokal savaşlarda kan kaybetti. Bundan 30 yıl önce Çin Deniz Kuvvetleri dünyada ilk 30 içerisinde değilken, şu an birinci sıraya geldi ve ABD çekirdek çitliyerek izledi. Son 15 yılda Çin’e yönelik adımlar atılsa da Trump ile birlikte ‘savaş’ resmen başladı.
Şimdi ABD, Rusya ile daha yakın ilişkiler içerisinde Çin ile doğrudan ‘savaşa’ başlıyor gibi duruyor. Çünkü bu zamana kadar Avrupa’nın güvenliğini önceliklendiren ABD, artık yanıbaşındaki Latin Amerika’da ticari üstünlük kuran Çin’e müdahale etmek istiyor. Bu nedenle de önce İngiltere ile sonra da Avrupa’yla ‘öncelik’ krizi yaşayacak. Belki de Avrupa ülkelerini doğrudan yalnız bırakacak bir strateji yeni dönemde boy gösterecek. Avrupalıların Rusya’nın yıpratılma savaşı olan Ukrayna sahnesindeki hedefi son bulmak zorunda kalacak. Şu anki tablo da onu gösteriyor.
Şu bir gerçek ki, son dergi kapak yazımda da belirttiğim gibi II. Soğuk Savaş dönemini yaşıyoruz. Türkiye’nin konumlandırmasını nasıl kurgulayacağı, bizlerin de geleceğini belirleyecek. Çünkü küresel düzendeki dönüşüm kaçınılmaz ancak bu geçişin barışçıl bir şekilde gerçekleşip gerçekleşmeyeceği meçhul.
Stratejik Ortak’ta birçok harita ele aldık ancak ilk kez çetelerin faaliyet alanlarına değiniyoruz. 2024 yılı itibarıyla Meksika’daki uyuşturucu kartellerinin faaliyet alanlarını gösteren haritada renkler; farklı kartellerin kontrol ettiği bölgeleri, yerel grupların etkisini ve çatışma bölgelerini belirtmek için kullanılmış.
Sinaloa Karteli (Kırmızı): Ülkenin kuzeybatısında, özellikle Sinaloa, Durango ve Chihuahua eyaletlerinde güçlü. “Altın Üçgen” olarak bilinen bu bölge, kartelin ana üretim ve operasyon merkezlerinden biri.
Jalisco Yeni Nesil Karteli (Mavi): Jalisco merkezli bu kartel, batı Meksika’da büyük bir hakimiyete sahip ve ülkenin farklı bölgelerine yayılmış durumda.
Gulf Karteli (Yeşil): ABD sınırına yakın Tamaulipas eyaletinde etkin.
Northeast Karteli (Turuncu): Kuzeyde, özellikle Nuevo León ve Tamaulipas bölgelerinde faaliyet gösteriyor.
Juarez Karteli (Mor): Chihuahua eyaletinde, özellikle Ciudad Juárez çevresinde yoğun bir varlığa sahip.
La Familia (Pembe): Michoacán ve çevresinde etkili.
Yerel Gruplar (Sarı): Bazı bölgelerde küçük çeteler ve yerel suç grupları faaliyet gösteriyor.
Meksika Uyuşturucu Kartellerinin Etkinlik Haritası
Çatışma ve Stratejik Bölgeler
• Sarı Alanlar (Çatışmalı Bölgeler): Kartellerin kontrol için mücadele ettiği yerler.
• Anahtar Sınır Kapıları: ABD sınırındaki belirli geçiş noktaları (Tijuana, Ciudad Juárez, Laredo vb.) kartellerin uyuşturucu kaçakçılığı için kritik öneme sahip.
Avrupa’nın halen geçerliliğini koruyan en eski 5 bayrağını gösteren haritada ülkeler, koyu mavi renkle işaretlenmiş ve her bayrağın ilk kullanım yılı belirtilmiş.
1. İskoçya (832): İskoçya’nın mavi zemin üzerine beyaz çapraz haçtan oluşan bayrağı, Avrupa’nın en eski bayrağı olarak gösteriliyor.
2. Avusturya (1230): Kırmızı-beyaz-kırmızı şeritlerden oluşan Avusturya bayrağı, 13. yüzyıldan beri kullanılmakta.
3. Letonya (1280): Letonya bayrağı, koyu kırmızı ve ortasında beyaz şeritten oluşuyor ve 1280 yılına kadar uzandığı belirtiliyor.
4. Danimarka (1307): Dünyanın en eski ulusal bayraklarından biri olarak kabul edilen Danimarka bayrağı (Dannebrog), kırmızı zemin üzerinde beyaz haçtan oluşuyor. Burada 1307 yılı verilmiş, ancak bayrağın daha eskiye dayandığı da söylenebilir.
5. Arnavutluk (1443): Siyah çift başlı kartalın kırmızı zemin üzerinde yer aldığı Arnavutluk bayrağı, 15. yüzyılda Osmanlı’ya karşı başlatılan bağımsızlık mücadelesiyle ilişkilendiriliyor.
IMF’nin Ekim 2024 ekonomik verilerine dayanarak Orta Doğu ülkelerinin kişi başına düşen Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) değerlerine göre bölge ülkelerinin ekonomik gelişmişlik seviyeleri ve refah düzeyini anlayabilirsiniz.
Ortadoğu’da En Yüksek GSYİH Sahip Ülke
• Katar: 71,6K $ ile bölgede kişi başına en yüksek gelire sahip ülke.
• Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): 49,6K $ ile ikinci sırada.
• İsrail: 53,1K $ ile bölgenin en gelişmiş ekonomilerinden biri.
• Suudi Arabistan (32,9K $), Kuveyt (32,3K $), Bahreyn (29,6K $), Umman (20,6K $) gibi Körfez ülkeleri de yüksek gelir grubunda yer alıyor.
• İran (5,0K $), Irak (5,9K $), Ürdün (4,7K $) gibi ülkeler orta gelir seviyesinde.
Ortadoğu’da En Düşük GSYİH’ye Sahip Ülkeler
• Yemen: 465 $ ile bölgede en düşük kişi başı gelire sahip ülke.
• Mısır (3,5K $) da düşük gelirli ülkeler arasında.
Ortadoğu Ülkelerinin Kişi Başına Düşen GSYİH (Harita)
• Petrol zengini Körfez ülkeleri (Katar, BAE, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn, Umman), kişi başına düşen gelir açısından üst sıralarda yer alıyor.
• İsrail, petrol geliri olmamasına rağmen yüksek teknoloji ve inovasyon gücü sayesinde gelişmiş bir ekonomi olarak öne çıkıyor.
• İran ve Irak gibi petrol üreticisi ülkelerin gelir seviyeleri görece daha düşük. Bu, yaptırımlar, iç karışıklıklar ve ekonomik politikaların etkisini gösteriyor.
• Yemen ve Mısır gibi ülkeler ciddi ekonomik sıkıntılar ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle en düşük gelir seviyelerine sahip.
Dünyadaki toplam nüfusun yaklaşık 8 milyar olduğunu ve bunun dört eşit parçaya (her biri 2 milyar kişi) bölünebileceğini görselleştiren haritayı şu şekilde özetleyelim;
Sarı Bölge (Kuzey Amerika, Avrupa, Rusya, Orta Asya, Avustralya)
• Geniş bir alan kaplamasına rağmen nüfus yoğunluğu düşük.
• Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avrupa ülkeleri, Rusya ve Orta Asya’yı içeriyor.
Yeşil Bölge (Afrika ve Orta Doğu’nun bir kısmı, Güney Amerika’nın tamamı)
• Nüfus artış hızının en yüksek olduğu bölgelerden biri olan Afrika bu grupta.
• Brezilya, Nijerya, Mısır gibi büyük nüfuslu ülkeleri içeriyor.
Turuncu Bölge (Çin, Güneydoğu Asya, Japonya, Doğu Asya’nın büyük kısmı)
• En yoğun nüfuslu ülkelerden biri olan Çin bu grupta.
• Endonezya, Filipinler, Vietnam gibi kalabalık ülkeleri de kapsıyor.
Mor Bölge (Hindistan, Pakistan, Bangladeş gibi Güney Asya ülkeleri)
• Hindistan’ın 1.4 milyar nüfusuyla büyük paya sahip olduğu bölge.
• Pakistan ve Bangladeş gibi nüfus yoğunluğu çok yüksek ülkeleri içeriyor.
8 Milyarlık Dünya Nüfusunun Dörde Bölünmüş Haritası
• Asya, dünyanın en büyük nüfus kaynağı. Çin ve Hindistan tek başlarına dünyanın neredeyse yarısını oluşturuyor.
• Fiziksel alan ile nüfus dağılımı arasında büyük bir dengesizlik var. Örneğin, Kuzey Amerika ve Rusya geniş topraklara sahip olsa da nüfusları düşük.
• Afrika’nın nüfusu hızla artıyor, gelecekte dengenin değişmesi muhtemel.
Münih Güvenlik Konferansı’nda tarihe geçecek, tarihi değiştirecek gelişmeler oldu. Konferans Başkanı Christoph Heusgen, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’ın Avrupa’yı eleştiren hatta yerden yere vuran sözleri nedeniyle gözyaşlarına boğuldu ve şu cümleyi kurdu: “Ortak değer temelimizin artık o kadar da yaygın olmadığından korkmalıyız.”
Öncelikle Münih Güvenlik Konferansı’ndan bahsedeyim. Bu konferans, uluslararası sistemin güvenliğini sağlamak adına devletlerin istişarelerde bulunduğu önemli bir platform. Bağlayıcılığı yok ancak dünyanın geleceği hakkında önemli ipuçları verir. Mesela 2007 Münih Güvenlik Konferansı’nda, henüz Gürcistan’ı bile işgal etmemiş olan Rusya lideri Putin, ABD ve NATO’yu eleştirerek “Günümüz dünyasında, tek kutuplu dünyanın kabul edilemez olmasının yanı sıra, aynı zamanda imkansız olduğu kanaatindeyim” ifadesini kullanmış, dünyanın artık çok kutupluluğa evrildiğini söylemişti.
O zaman alaycı eleştirilere maruz kalan ancak değişim sinyali olan bu konuşmanın üzerinden 18 yıl geçti ve konferansın 2025 raporu, günümüzün uluslararası sistemini “tek kutupluluk, iki kutupluluk, çok kutupluluk ve kutupsuzluk” şeklinde tanımladı.
Bunlar kitap metni gibi geliyor olabilir size ama dünyayı iyi okumak lazım. Konferans raporunda başrol ‘küresel düzeni şekillendirme çabası içerisinde olan’ Çin ve Trump sonrası yeni Amerikan politikası.
Rapora göre ekonomik gücünün yanında askeri kapasitesini de “dünyanın en büyük deniz savaş gücü” haline getiren Çin’in, gemi inşa kapasitesinin ABD’den 230 kat fazla olduğu, sadece bir tersanesinin ABD’nin tüm tersanelerinin toplamından fazla gemi üretebildiği gerçeği… Barbaros Hayrettin Paşa’nın “Denizlere hâkim olan, cihana hâkim olur” sözü, bir dünya gerçeği.
Trump sonrası ABD dış politikası, değişen çok kutuplu dünyada en çok Avrupa ülkelerini zorda bırakacak. Konferans Başkanı Alman Heusgen’in ağlamasının sebebi de bu. Şu anda Avrupa silkelenip güçlü bir ittifak ile bu değişimde yer edinmezse, ağlamaya devam edecek. Hatta daha da ileriye gideyim, fillerin tepişmesinde ezilen çimen olacak.
Dünya siyasetinde bir dönüşüm var ve bunun kansız olacağının garantisi yok.
IMF ve Forbes verilerine göre hazırlanan grafikte 1 trilyon dolar GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) seviyesine ulaşan ülkelerin, bu seviyeyi hangi yıllarda aştığı gösteriliyor. Türkiye, 2023’te 1 trilyon doları geçerek, bu alan 19. ülke olmuştu.
Trilyon dolar GSYİH’ye ulaşan ülkeler ve yılları
Amerika Birleşik Devletleri – 1969
Japonya – 1979
Batı Almanya – 1987
Fransa – 1988
Birleşik Krallık – 1989
İtalya – 1990
Çin – 1998
İspanya – 2004
Kanada – 2004
Brezilya – 2006
Güney Kore – 2006
Hindistan – 2007
Meksika – 2007
Rusya – 2007
Avustralya – 2008
Endonezya – 2017
Hollanda – 2021
Suudi Arabistan – 2022
Türkiye – 2023
Ülkelerin 1 Trilyon Dolar GSYİH’ye Ulaştığı Yıllar (Grafik)
• ABD, 1969’da 1 trilyon doları geçen ilk ülke oldu.
• Japonya, 1979’da bu seviyeye ulaşarak ikinci sıraya yerleşti.
• Batı Almanya (şu an Almanya), 1987’de bu listeye katıldı.
• Çin, 1998’de 1 trilyon doları geçerek hızlı ekonomik büyümesini sürdürdü.
• Türkiye, 2023’te 1 trilyon doları geçen 19. ülke oldu.
• Suudi Arabistan (2022) ve Türkiye (2023) en son katılan ülkeler.
• Küresel ekonomi büyüdükçe bu eşiği geçen ülkelerin sayısı artıyor.
• 2000’lerden sonra gelişmekte olan ülkelerden Brezilya, Güney Kore, Hindistan, Meksika, Rusya ve Endonezya gibi ekonomiler bu seviyeye ulaştı.
• Türkiye’nin de 1 trilyon doları aşması, ekonomik büyümesi açısından önemli bir kilometre taşı.
GSYİH tam olarak neyi ifade ediyor?
GSYİH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla), bir ülkenin belirli bir dönemde (genellikle bir yıl içinde) ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Ekonomik büyüklüğü ve refah seviyesini ölçmek için kullanılan en yaygın göstergelerden biridir. Yani çok küçük nüfuslu gelişmiş ülkelerin listeye girmemesinin en önemli sebeplerinden biri budur. Çünkü;
• Ülke sınırları içinde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeri.
• Ekonomik büyüklüğün en temel ölçütlerinden biri.
• Genellikle ABD doları cinsinden hesaplanır ve yıllık olarak raporlanır.
Latin Amerika ülkelerinde en büyük yabancı nüfus gruplarını ve bu grupların popülasyonunu gösteren haritada, Venezuela, ABD, Brezilya, Kolombiya ve Arjantin uyruklu insanların ülkelerinin dışında büyük bir nüfus elde ettiği görünüyor.
Venezuelalı Göçmenler (Kahverengi)
• En büyük yabancı topluluk olup, birçok Latin Amerika ülkesine yayılmış durumdalar.
• Kolombiya (2.47 milyon), Peru (1.49 milyon), Şili (513 bin), Brezilya (325 bin), Arjantin (222 bin), Ekvador (500 bin) gibi ülkelerde en büyük göçmen topluluğunu oluşturuyorlar.
• Venezuela’daki ekonomik kriz ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle son yıllarda milyonlarca Venezuelalı göç etmek zorunda kaldı.
Amerikalılar (Turuncu)
• Arjantin’de 690 bin Amerikalı göçmen var (2019).
• Arjantin’in görece yüksek yaşam kalitesi ve ABD ile ekonomik ilişkileri nedeniyle Amerikalı göçmenler için popüler bir destinasyon.
Brezilyalılar (Mavi)
• Paraguay’da 46 bin Brezilyalı göçmen bulunuyor (2019).
• Brezilya’nın yakın coğrafi konumu ve ekonomik ilişkileri, Brezilyalı göçmenlerin Paraguay’a yerleşmesini kolaylaştırıyor.
Kolombiyalılar (Yeşil)
• Venezuela’da 953 bin Kolombiyalı göçmen var (2019).
• Venezuela’nın geçmişte daha güçlü bir ekonomiye sahip olması nedeniyle Kolombiyalılar bu ülkeye göç etmişti, ancak Venezuela’daki ekonomik kriz nedeniyle tersine bir göç dalgası da yaşandı.
Arjantinliler (Açık Mavi)
• Uruguay’da 28 bin 600 Arjantinli göçmen bulunuyor (2019).
• Uruguay, Arjantin’e yakın olması ve daha istikrarlı bir ekonomik ortam sunması nedeniyle Arjantinliler için popüler bir göç noktası.
İspanyollar (Siyah)
• Arjantin’de 444 bin İspanyol göçmen yaşıyor (2021).
• İspanya’nın tarihi bağları ve kültürel yakınlığı nedeniyle Arjantin, İspanyol göçmenler için önemli bir destinasyon.
Haitililer (Mor)
• Dominik Cumhuriyeti’nde 491 bin Haitili göçmen var (2019).
• Haiti ile Dominik Cumhuriyeti aynı ada üzerinde bulunduğundan, ekonomik fırsatlar için Haitililer genellikle Dominik Cumhuriyeti’ne göç ediyor.
Latin Amerika’da Yaşayan En Büyük Yabancı Nüfus Grupları (Harita)
• Venezuelalı göçmenler, ekonomik kriz nedeniyle Latin Amerika genelinde en yaygın yabancı topluluk haline gelmiş durumda.
• ABD ve Avrupa’dan gelen göçmenler, genellikle ekonomik olarak daha istikrarlı ülkelere (Arjantin, Şili, Brezilya) yöneliyor.
• Komşu ülkeler arasında yoğun göç hareketleri mevcut. Örneğin, Kolombiyalılar Venezuela’ya, Brezilyalılar Paraguay’a, Haitililer Dominik Cumhuriyeti’ne göç ediyor.
