İsrail’in Somaliland’ı Tanımasının Arkaplanı

Bu mesele çok uzun ama basit bir konu değil. Somali toprakları; Somaliland, Puntland ve Somali olarak üçe bölünmüş durumda. Somaliland 1991’de tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş, Puntland özerk bölge olarak kendisini tanımlamıştı. İsrail’in, ilk kez Somaliland’ı tanıması, bölgenin ilk kez bir ülke tarafından bağımsızlığının kabul edilmesi anlamına geliyor.

İsrail varsa işbirlikçisi Birleşik Arap Emirlikleri de orada vardır. Ben bu gelişmeyi BAE’den ayrı görmüyorum. BAE, geçen yıl Somaliland askerlerini eğitmek için adım attı ve askeri ekipman sağladı. Libya’dan Sudan’a meşru hükümetlere karşı güçleri silahlandıran BAE, Somaliland’da da benzer adımlar atıyor. İsrail’in bölgedeki menfaatleri için ortak hareket eden Abu Dabi, BM tarafından tanınmayan bölgeye yasal statü getirmek istiyor. Bunu da, ‘uluslararası dokunulmazlığı’ olan İsrail ile gerçekleştiriyor. Tüm dünyanın karşı olduğu kararı anca İsrail verebilirdi.

Somali, Türkiye’nin yurt dışındaki en büyük askeri üssünün bulunduğu ve en büyük büyükelçisinin olduğu ülke. Afrika politikasını yürüttüğü yer. Deniz güvenliğini Türk Deniz Kuvvetleri üstlendi ve petrol arıyor. 14 yıldır Somali’deki limanları da işleten Türkiye, bu kararın kendisine karşı atılan adım olduğunu farkında. Bölgede istikrar arayan Türkiye, hatırlarsınız Somaliland’ın tanınması karşılığında Etiyopya ile Somaliland anlaşma yapmış, oluşan krizi Türkiye çözmüştü.

Gözden kaçan bir detay daha var. Ne tesadüf ki 6 ay önce ABD Kongresi, 2026 için Dışişleri Bakanı’na Somaliland ile ikili iş birliği yollarını araştırma talimatı vermişti. Bana kalırsa İsrail ABD’yi ikna etti. ABD’nin kıtadaki operasyonel gücü (AFRICOM), üç gün önce Somaliland’daydı.

Muhtemel senaryoda BAE, Somaliland’daki varlığını artıracak, ilerleyen dönemde de İsrail silahları bölgeye konuşlanacak. Tıpkı Yunanistan-Güney Kıbrıs-İsrail ittifakı sonrası Ege’de İsrail silahlarının konuşlanması gibi.

Bölgenin Yemen’deki Husiler’in de karşısında olması da İsrail’in işine gelecektir. İsrail, Türkiye’ye yönelik her cephede askeri ve diplomatik girişimlerini sürdürüyor ve yeni hedefinin Türkiye olduğu ortada.

Suriye Sonrası Bölgede Barzani’nin ‘Kürt Planı’

Suriye’de olanlarla ilgili yeni yazı yayınlayamadım ama şu anki durum bizlere, Suriye’nin kuzeyinde bir PKK devleti hayalinin sona erdiğini gösteriyor. Bu önemli çünkü çok şükür ki bir askerimizin bile ayağına taş değmeden mesele çözüldü. Dediğimiz gibi SDG’nin 100 bin kişilik ordu söylemleri çöp çıktı, ABD aradan çekildiğinde, Arap aşiretlerle karşı karşıya kalınca şansı olmadığını görmüş oldular. 10 yıldır konuyla ilgili yazılarda ‘er ya da geç’ diye yazmalarım neticeye ulaştı. Çok şükür. Şimdi farklı bir meseleyi ele alacağım.

Suriye’de hapishanedeki IŞİD’lilerin nakli nedeniyle YPG ile Suriye ordusu arasındaki ateşkesin süresi uzadı. Ateşkes uzadıkça, PKK’ya destek veren Barzani gerçeği gün yüzüne çıkmaya başladı. Barzani, normal şartlarda PKK çıkarları için bu kadar çabalamaz. Türkiye’yi de doğrudan karşısına almaz. Fırsatı bulmuşken “Kürtlerin lideri” rolünü oynuyor. Halk tabanını kaybetmemek için de bir çaba bu.

Düne kadar Barzani’ye yakın Suriye’deki Kürt partileri, kontrol ettiği topraklara almayan SDG/PKK gerçeği vardı. Şimdi Barzani “Kürtler için” Papa’ya gidiyor, ABD ile görüşmede var, Kürtçülüğü damarlara kadar yaşatma gayretiyle yırtınıyor.

Burada iki seçenek var. Ya kendi bölgesindeki (IKBY) Kürtlerin de gazının alarak ailesinin gücüne güç katmak istiyor ya da “PKK bitecek, sen kaldın ve sen ‘kontrolümüzde’ yürü” denildi. Komplo kurmayalım, biri demesin ve o gördü diyelim. Oluşan yeni konjonktürdeki değişimi kendi lehine kullanmak istiyor şeklinde yorumlayabiliriz.

ABD, en büyük büyükelçiliğini Erbil’de açıyor, SDG’ye “ortaklığımız bitti” diyor. Amerikan güdümünde varlık gösteren Barzani buna karşı gelir mi? Gelmez, biliyor çünkü. Hakan Fidan’ın sıra Sincar’a (Irak’ın kuzeyinin Suriye sınırı) da gelecek, Irak’taki örgütün de temizlenmesi lazım yorumları boş değil.

Hatırlarsanız Trump, ‘Irak’ta Saddam’ı devirdik ve IŞİD doğdu, Venezuela’da bu hatayı yapmayacağız’ dedi ve Maduro’nun yardımcısıyla yola devam etti. Burada da PKK sonrası boşluğu, yeni PKK gibi örgütlerin önünü kesmek için Barzani’ye devretmiş olabilir. Ben bunu Türkiye lehine şeklinde yorumlamıyorum. Tabi ki bunlar yorum ve zaman bize neler gösterecek göreceğiz.

‘Türkiye-Mısır İttifakı’: Libya’dan Somali’ye

Libya’da 17 yıl sonra verilen ilk petrol ve doğalgaz ihalesinde Türk firması TPAO, 5 sahanın 2’sini kazandı. Bir de bu iki saha, Libya’nın en verimli bölgesi Sirte Havzası’nda. Burası çok önemli çünkü Sirte çoğu kişinin bilmediği bir öneme sahip.

Yıl 2019. Mavi Vatan sınırlarına dair ilk anlaşmayı, BM’nin tanıdığı meşru Libya hükümeti ile imzaladık. Bu her şeyin başlangıcıydı çünkü Mısır, Rusya ve BAE destekli Hafter güçleri başkent Trablus kapılarına yaklaşmıştı. 2 ay sonra Libya tezkeresi meclisten geçti ve Türk askeri Libya yolunu tutmaya başladı. Bir de Korgeneral görevlendirildi. 2020 Ocak ayından Haziran’a kadar Hafter güçleri öyle bir süpürüldü ki Sirte’ye kadar püskürtüldü. Hafter ve Mısır 6 Haziran’da ateşkes ilan etti. Aslında Mısır ile Türkiye arasındaki ilişki de burada başladı. Yani Sirte’de, Kaddafi’nin doğduğu topraklarda.

Şu anda Türkiye, Mısır ile birlikte Libya’daki iki ayrı hükümeti ve orduyu tek Libya haline getirmeye çalışıyor. Buradaki ortaklık öyle bir seviyeye geldi ki Sudan’da BAE destekli Hızlı Destek Kuvvetleri’ne karşı ortak hareket ediliyor. Mısır’daki gizli hava üssünden kalkan Türk SİHA’ları Sudan’da uçuyor. Yetmiyor, Türkiye’nin konuşlandığı Somali’de de işbirliği kendisini gösteriyor. Türkiye’nin ardından Mısır da hava kuvvetlerini ve 1100 askerini başkent Mogadişu’ya konuşlandırdı. Bu karar, İsrail’in Somaliland’ı resmen tanıması sonrası geldi.

Yemen’den BAE’yi çıkaran Suudi Arabistan da Mısır ve Türkiye ile aynı politikayı izliyor. Türkiye ise hem Mısır’ı hem de Suudi Arabistan’ı oyuna dahil ediyor. Suud ile Somali savunma anlaşması imzaladı. Türkiye F-16 konuşlandırılmasının ardından şimdi de Somali kıyılarında petrol arayan Çağrı Bey Sondaj Gemisi’nin güvenliği için üç savaş gemisi gönderdi. Yakın zamanda da Türk Donanması’nın Somali’de deniz üssü kuracağı söyleniyor.

Özetle bölge, yeni ittifaklar ile hareketlenecek gibi duruyor. Suriye, Libya, Karabağ, Somali ve Sudan derken, Türk dış politikasının ve askerinin istikrarlı bir duruş ile hedeften vazgeçmemesi ve ‘dosta güven düşmana korku’ modunda ilerlemesi takdire şayan.

Somali Son Durum Haritası (2026)

Türkiye’nin yurt dışında en büyük askeri üssünün bulunduğu hatta Afrika politikasını yürüttüğü merkez ülke olduğu iddia edilen Somali, Eş-Şebab terör örgütünün saldırıları ve farklı özerk bölgeler tarafından parçalanmış şekilde. Son dönemde Eş-Şebab saldırılarıyla tekrar gündeme gelen ülke, Türkiye’nin Somali ordusuna tahsis ettiği 2 adet Baykar Bayraktar Akıncı TİHA ile örgüte karşı önemli bir hava gücü elde etti.

“Somali’de neler oluyor?” sorusuna cevap arayan onlarca kişi bu konuda eksik bilgilerle karşılaşabiliyor. Bu sayfada güncel bilgi ve haritaları paylaşacağız.

Somali Son Durum Haritası

Şubat 2026: Türkiye, Somali’ye F-16 konuşlandırmasının ardından üç savaş gemisi ile birlikte çok sayıda tank ve askeri araç sevketti.

Somali son durum haritası – Harita: MEPANEWS

Eş Şebab Hareketi

El-Kaide bağlantılı olan örgüt, Somali’nin özellikle güney ve kırsal kesimlerinde geniş alanlarda etkilidir. Merkezi yönetimin zayıf olduğu bölgelerde kontrol sağlar ve düzenli olarak saldırılar gerçekleştirir.

Mogadişu Yönetimi – Somali Ordusu

Somali Federal Hükümeti’ni ifade eder. Başkent Mogadişu ve çevresi ile bazı stratejik şehirlerde kontrolü elinde tutmaktadır. Afrika Birliği desteği ve dış askeri yardımlarla Eş Şebab’a karşı operasyonlar yürütmektedir.

Etiyopya Ordusu

Etiyopya, sınır güvenliği ve terörle mücadele gerekçesiyle Somali topraklarında asker bulundurmaktadır. Özellikle orta ve batı sınır hattında etkinlik göstermektedir.

Kenya Ordusu

Kenya, güney Somali’de özellikle Jubaland bölgesinde operasyonlar yürütmektedir. Amaç hem kendi sınır güvenliğini sağlamak hem de Eş Şebab tehdidini kontrol altına almaktır.

Yerel Milisler

Kabile temelli veya bölgesel savunma güçleridir. Bazıları federal hükümetle iş birliği yaparken, bazıları kendi bölgesel çıkarlarını koruma amacıyla hareket etmektedir.

IŞİD Varlığı

Eş Şebab’dan ayrı olarak özellikle Puntland’ın kuzey kesimlerinde sınırlı ancak etkili hücre yapılanmaları bulunmaktadır.

Somaliland

Kuzeybatıda yer alır. 1991 yılında tek taraflı bağımsızlık ilan etmiştir. Uluslararası alanda tanınmamakla birlikte fiilî olarak ayrı bir yönetim, parlamento ve güvenlik yapısına sahiptir. Geçtiğimiz günlerde İsrail, Somaliland’ı tanıyarak bu alanda ilk ülke olmuştur.

Puntland

Kuzeydoğuda bulunan ve Somali’ye bağlı özerk bir bölgedir. Kendi güvenlik ve idari yapısını oluşturmuştur.

SSC-Hatumo

Somaliland ile Puntland arasında tartışmalı bölgede ortaya çıkan yerel yönetim yapılanmasıdır. Bölgesel hâkimiyet konusunda iki taraf arasında gerilim yaşanmaktadır.

Jubaland

Güneyde, Kenya sınırına yakın özerk bölgedir. Kendi yerel yönetimi bulunmakta olup merkezi hükümetle zaman zaman yetki gerilimleri yaşanmaktadır.

Galmudug

Orta Somali’de yer alan federal üye devlettir. Merkezi yönetimle koordineli hareket etmekle birlikte sahada hem milis yapılanmaları hem de Eş Şebab tehdidi ile karşı karşıyadır.

Somali’de ordu, son 3-4 yılda birçok noktayı Eş Şebab terör örgütünden geri aldı ama elinde de tutamadı. Nüfus ağırlıklı olarak başkent Mogadişu, Somaliland ve sahil hattında.

Ordunun şu anki operasyonu sahil hattından örgütü çıkarmak ve Kenya sınırına kadar güvenli bölge oluşturmak. Bilindiği üzere yapılan anlaşma kapsamında Türk Deniz Kuvvetleri, on yıl boyunca Somali sahillerinin güvenliğini üstlendi. Yapılan askeri sevkiyatlar, savaş gemisi ve savaş uçakları, önümüzdeki günlerde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Somali ordusuna açık destek sağlayacağına işaret ediyor.

Somali sahil şeridi operasyon

23 Mart 2025: El Kaide’ye bağlı Eş-Şebab, her yıl düzenlediği “Ramazan Taarruzu” operasyonlarıyla Somali ordusunun kontrol ettiği Warsangali Laangaabs, Agoonyar, Gendersi, Awbkar Gaabane, Guulane, Bariire ve Sabiid’i ele geçirdi.

Örgüt, Ocak 2025’ten bu yana Hiran ve Orta Şabelle’deki saldırılarını yüzde 50 artırarak 2024’ün tamamından daha fazla kasaba ele geçirdi ve hükümet kontrolündeki kilit bölgeleri hedef aldı.

Somali hükümeti, çeşitli bölgelerde El-Şebab’a karşı koordineli operasyonlar için güçlerini konuşlandırdı. Alt Şabelle’deki Awdheegle bölgesi ve Orta Şabelle’deki Buursha Şeyh kasabasında köylerin geri alınması sağlandı.

(Aşağıdaki haritadaki saldırı yönlerini ve tarafların ele geçirdiği bölgeleri ‘oklar’ üzerinden görebilirsiniz.)

Somali son durum haritası (23 Mart 2025) - Harita: Clash Report
Somali son durum haritası (23 Mart 2025) – Harita: Clash Report

  • Kırmızı: Hükümet güçleri
  • Yeşil: El-Şebab (El Kaide)
  • Gri: Çatışmalı bölgeler
  • Siyah: IŞİD – Somali

Not: Aşağıdaki haritalarda Türkiye’nin desteklediği Mogadişu hükümetinin kontrolündeki bölgenin çok küçük olduğu görülüyor. Bunun temel sebebi, 18 milyon nüfuslu Somali’nin nüfus yoğunluğunun merkezi hükümetin kontrolündeki bölgelerde (başkent Mogadişu’da) yer almasıdır.

Ülke nüfusunun yarısından fazlasının yaşadığı Somali başkenti Mogadişu, savaşın en önemli çatışma noktasını oluşturuyor. Eş-Şebab saldırıları başkentin çevresinden merkeze doğru ilerliyor. Farklı kaynaklara göre başkentin 6 km ötesine kadar yaklaşılmış durumda.

Somali'nin başkenti Mogadişu'da son durum haritası (23 Mart 2025) - Harita: Clash Report
Somali’nin başkenti Mogadişu’da son durum haritası (23 Mart 2025) – Harita: Clash Report

Somali Nüfus Haritası

Somali nüfusunun yüzde 50’den fazlası başkent Mogadişu’da yer alıyor. Kuzeydeki Somaliland ve Puntland hariç tutulduğunda, Eş-Şebab kontrolündeki nüfus oranı toplam nüfusun yüzde 20’sinden daha azdır.

Somali’de BAE ve İsrail Planı

Somali’nin özerk Puntland bölgesinin, Sudan’daki paramiliter RSF modeline benzer biçimde Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail’in bölgesel vekil gücüne dönüştürüldüğünü öne süren analizler bulunuyor. Özellikle liman anlaşmaları, yabancı paralı askerler ve istihbarat destekli askeri kapasite iddiaları gündemde.

BAE ve İsrail’in Somali’deki Puntland Planı
BAE ve İsrail’in Somali’deki Puntland Planı

HRW’nin Somali 2024 Raporunun Özeti

  • Sivillere Yönelik Saldırılar: El-Şebab 2024 yılında sivillere yönelik bombalı saldırılar ve suikastlar düzenledi.
  • Yerinden Edilme ve İnsani Yardım: 4,4 milyon kişinin acil gıda yardımına ihtiyaç duyduğu tahmin ediliyor.
  • Somaliland: Anayasa değişiklik süreci merkezi hükümetle gerilim yarattı.
  • Etiyopya ile Gerilim: Somaliland-Etiyopya mutabakatı diplomatik krize yol açtı.
  • Afrika Birliği Misyonu: ATMIS çekilmeye devam ediyor.
  • BM ile İlişkiler: UNSOM misyonu konusunda tartışmalar sürüyor.