“İstihbarat elbette hem hücumda hem de savunmada bulunur; ancak, değişik şekillerde… Fark, eşlik eden bir karakteristik ile belirleyici bir karakteristik arasında gizlidir. Bütün filler gridir; ancak grilik fillerin belirleyici karakteristiği değil, ancak eşlik eden bir özelliğidir. İstihbarat, savunmanın belirleyici bir özelliğidir; diğer taraftan saldırının sadece eşlik eden bir özelliğidir.”[1]
Taktik ve stratejik olarak ikiye ayırabileceğimiz istihbarat faaliyeti, yukarıda açıklandığı üzere savunma faaliyetinin belirleyici karakteristiğidir. İkinci dünya savaşından önce istihbarat sadece taktik boyutu ile sınırlı şekilde askeri operasyonlarda icra edilen bir faaliyet olarak görülüyordu. Ancak ABD’nin öncülük ettiği akım üzerine devletler, istihbaratın “savaşı kazanmanın yanında barışı sürdürmenin de anahtarı” olduğu fikrini benimsedi ve bu yönde istihbarat teşkilatları kurulmaya başlandı.
Savunmayı en basit şekilde “hattı müdafaa” olarak tanımlayabiliriz. Düşmanın belli bir bölgeden uzak tutulmasını veya duruma göre zayiatın mümkün olduğu kadar azaltılması amacını taşıyan savunma faaliyetinde hiç şüphe yok ilk belirlenecek husus “hattın” neresi olduğudur. Uluslararası hukuk çerçevesinde kabul görmüş olan siyasi sınırlarımızın ise yaşadığımız coğrafyada “fiili savunma hattı” olarak kabul edilmesi imkânsızdır. Burada karşımıza dış politikada üzerinde dikkatle durulması gereken “stratejik ön hat” kavramı çıkmaktadır. Gerek siyasi etkileri bakımından, gerekse askeri zorunluluklar sebebiyle ülkemizin stratejik ön hatları çok geniş coğrafyalara yayılmaktadır. Bu da şu anda devam eden “Fırat Kalkanı” harekâtında olduğu gibi savunma faaliyetinin, istihbarat boyutu ile de sınır dışına taşmasına sebep olmaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti uluslararası hukuk kurallarına, kendisine her ne kadar çifte standart uygulansa da, riayet eden büyük ve saygın bir devlettir. Bu sebeple doğal olarak istihbarat faaliyetleri de belli hukuk kuralları çerçevesinde icra edilmektedir. Hukuki açıdan öncelikle şunu söylemek gerekir ki; istihbarat örgütlerinin kendi ülkeleri dışındaki tüm faaliyetleri aslında illegaldir. Ancak bu durum hayatın olağan akışına aykırıdır ve tüm istihbarat teşkilatları sınır dışında haliyle faaliyet göstermektedir. Ancak bu yine de iç hukuk bağlamında yürürlükteki hukuk kuralları ile bağlı olmadıkları anlamına gelmez.
Hal böyle iken istihbarat teşkilatımızın yurt içinde ve özellikle yurt dışında istihbarat çalışması yaparken zaman zaman askeri operasyon düzeyinde faaliyetler icra etmesi gerekebilir. Peki, bu askeri operasyonları istihbarat teşkilatı personeli bizzat mı icra edecek, yoksa bu alanda yetkin olan devletin başka birimlerine mi havale edecektir? Size bir soru daha sorarak durumu daha da açık hale getireyim. PKK elebaşı Abdullah Öcalan’ı Kenya’da kim yakalayıp Türkiye’ye getirdi? MİT diyenler doğru cevap verdi. Ancak Bordo Bereliler diyenler de doğru cevap verdi. Şöyle ki operasyonun bilgi alma kısmını MİT yaparken taktik kısmını askeri personel icra etmiştir. Bunda ne sorun var diye düşünenler olabilir ancak teşkilatın operasyonel yetkiye ve kabiliyete sahip olmaması ülkedeki birçok kurumu dolaylı olarak yıpratan bir faktördür.
Özellikle 90’lı yıllarda MİT, operasyonel yetkisi ve kabiliyeti olmadığı için yurt içinde ve dışında yürüttüğü önemli görevlerde EGM ve TSK personelleri vasıtasıyla faaliyet icra etmiştir. Bunlar her ne kadar bu ülkenin en güzide kurumları dahi olsalar konu istihbarat olduğu zaman bazı sıkıntılar olması muhtemeldir. Şöyle ki; yurt içi ve dışı istihbarat faaliyetlerinde bu teşkilatların kullanılması “bilginin gereğinden fazla yayılımını” getirmiştir. İstihbarat tarihimize bakacak olursak MİT’in TSK ve EGM eliyle gerçekleştirmiş olduğu faaliyetlerde zaman zaman başarısızlıklar meydana gelmiş ve bu durumda tüm kurumlar birbirlerini “operasyonu satmak” ile itham etmiştir.
İstihbarat teşkilatının operasyonel yetki ve kabiliyete sahip olmadığı durumlarda hem bilginin aşırı yayılımından doğan başarısızlıkların görülme olasılığı yüksektir hem de bu başarısızlıklar sonucunda kurumlar birbirlerini suçlayarak yıpranmalara sebep olmuşlardır. Bunun en güzel örneği PKK elebaşı Abdullah Öcalan’a karşı MİT, EGM ve TSK tarafından dönemin Başbakan’ı Tansu Çiller’in direktifleri ile kurulan “Müşterek Faaliyet Grubu’nun” gerçekleştiremediği(!) “ Mercedes Operasyonu ”dur. Uzun süren suikast hazırlıklarından sonra operasyon haberinin basına sızması ile operasyon iptal edilmiştir ve operasyonu yürüten görevliler birbirlerini operasyonu satmak ile suçlayarak neredeyse birbirlerinin boğazına sarılmıştır. [2]
2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununa baktığımız zaman açık olarak operasyonel yetki verilmediği görülebilir ancak kanunun 4. maddesine 17/4/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6532 sayılı kanunun birinci maddesi ile eklenen “h” bendi yurt içi ve dışında operasyonel yetki anlamında açık kapı bırakmıştır. Madde metni şu şekildedir:
- h) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Dış güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Bakanlar Kurulunca verilen görevleri yerine getirmek.
Bu madde metni kanun koyucu tarafından teşkilata operasyonel yetki sağlaması amacıyla ihdas edilmiştir ama aynı maddenin devamında yer alan bir başka hüküm daha vardır:
- (Değişik birinci cümle: 17/4/2014-6532/1 md.) Millî İstihbarat Teşkilatına bu görevler dışında görev verilemez. Milli İstihbarat Teşkilatı birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları Başbakanca onaylanacak bir yönetmelikte belirtilir.
Buradan anlamamız gereken şey 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 4.maddesinde yer alan görevlerin “tahdidi” bir şekilde belirlendiğidir. Yani bu maddenin kapsamıyla alakalı yapılacak yorumların hukuken “dar yorumlanması” gerekmektedir. Kanun koyucunun maddenin “h” bendi ile getirmeyi amaçladığı yenilik bu sebepten dolayı uygulamada karışıklığa, daha doğrusu operasyonel yetkinin var olup olmadığına ilişkin tartışmaya yol açmaktadır. Operasyonel yetkinin madde metninden açıkça anlaşılacak şekilde verilmesi, kurumun siyasi tartışmalara konu olmasının ve bundan dolayı yıpranmasının önüne geçecektir.
Fiili duruma bakacak olursak, istihbarat teşkilatımız özellikle 15 Temmuz darbe girişiminden sonra daha da kapalı hale gelmiştir. Operasyonel faaliyetleri icra edecek birimler daha özenli seçilmekte ve Özel Kuvvetler Komutanlığı personellerince askeri eğitime tabi tutulmaktadır. Yani artık olması gerektiği gibi taktik operasyonlar askeri birimlerle müşterek yapılmayacak, askeri birimlerin eğitmiş olduğu istihbarat elemanlarınca yapılacaktır. Son kertede diyeceğim o ki; istihbarat teşkilatımız ülkemizin göz bebeğidir ve dünyadaki muadilleri olan teşkilatlarla aynı yetki ve imkânlara sahip olmak istihbaratçılarımızın hakkı, bizim ise millet olarak var olmayı sürdürebilmek için büyük bir ihtiyacımızdır. Bu imkân ve yetkilerin ise Türkiye Cumhuriyeti Devletinin büyüklüğüne ve saygınlığına yakışacak şekilde hukuk kuralları çerçevesinde açık bir şekilde verilmesi uygun olacaktır. Hukuken açık bir şekilde operasyonel yetkiye sahip ve bu yönde faaliyet icra edebilecek kabiliyette bir teşkilat bize önemi azımsanamayacak getiriler sağlayacaktır.
Yazımı istihbarat alanında önemli isimlerden biri olan Reinhard Gehlen’in bir sözü ile bitirmek istiyorum ve takdiri sizlere bırakıyorum: “Bir istihbarat servisinin, devletin diğer kurumları için koyulan kurallarla yönetilmesi her zaman mümkün değildir.”
[1] David KAHN, “ İstihbaratın Tarihsel Teorisi”, Avrasya Dosyası İstihbarat Özel, Yaz 2002, Cilt: 8, Sayı: 2, sf.14
[2] Saygı ÖZTÜRK, Devletin Derinliklerinde, Doğan Yayıncılık, 17.Baskı, Şubat 2010, sf.54
“Madanaloğlu Cuntasına Sızma”
Rumlar bölgedeki değişikliğe karşı çıksalar da 2019 senesinde dönemin Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı BM Barış Gücü’ne çıkışmış ve Barış Gücü’nün gitmelerine yahut kalmalarına bir şey söylemediğini fakat bölgede herhangi olumlu bir gelişmeye katkı yapmadıklarını dile getirmiştir (Bilge, 2019). 1960 yılında ilan edilen “Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti” ile Yunanistan bölgeye 950 askerden oluşan birlik tasfiye etmiştir. Dönemin Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios Kıbrıs’ın bağımsızlığını Enosis’e ulaşmada yani Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasında yalnızca bir araç olarak görmüştür.
Akabinde Kıbrıs’ın bağımsızlığı araç olarak gördüğü için Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’nda Kıbrıslı Türklere çok fazla hak verildiğini düşünen Makarios, Garanti Anayasa’nın feshedilmesini ve Türklerin bazı haklarının kısıtlanmasını istemiştir. Makarios 1963 yılında 13 maddelik ve Türkleri azınlık statüsüne sokan bir Anayasa’yı, reforme etme adı altında Türkiye’ye sunmuştur. Değişiklik teklifi Yunanistan tarafından da desteklenmiştir. Makarios bu teklifi Türklerin reddedeceğini bile bile sunmuş ve bir kaos ortamı yaratarak gücü eline geçirmeye çalışmıştır. 1963 yılı itibari ile Türklere karşı saldırılar başlamıştı (Çeliktaş, 2013). Bilinçli olarak yapılan Akritas Planı ile Kıbrıs Türkleri’nin yok edilme planı başlamıştır.
Türkler devletin organlarından da menedilerek ortaklık cumhuriyeti tamamen bozguna uğratılmıştır. Sonralarda adada iki ayrı yönetimin kurulmasını sağlayacak olayın başlangıcı ise, Lefkoşa’nın 30 Aralık’ta güvenliğin sağlanması amacıyla “Yeşil Hat” denen bir sınırla ayrılması olmuştur.
Türkler, Kıbrıslı soydaşlarına ancak ve ancak Erenköy’den yardım edebilirdi fakat o bölge de Rumlar tarafından kuşatılmış vaziyetteydi. Türkler bu kez havadan saldırı gerçekleştirerek Rum ilerleyişini durdurabilmişlerdir. Makarios 1967’nin sonlarına dek hem fiiliyatında hem söylemlerinde iki siyaset üzerinde durmuştur: Ya Türkiye’ye adadan toprak vermemek üzere gerçekleşecek bir Enosis modeli olacak, yahut bunu gerçekleştiremezse Kıbrıslı Türkleri azınlık statüsüne indirgeyecek bir bağımsızlık modeli uygulayacaktı.
15 Temmuz 1974 tarihinde EOKA mensuplarından biri olan Nikos Sampson, yanına Rum Milli Muhafız Teşkilatı’nı da alarak darbe yapmış ve Makarios’u düşürmüştü. Akabinde sözde “Kıbrıs Elen Cumhuriyeti” ilan edilmiştir. Yunanistan’ın adayı fiilen ilhak etmesi Kıbrıs Buhranı’nı başlatan eylem olmuştur.
Türk hükümetinin muvaffakiyetine mukabil 23 Temmuz’da Yunan hükümeti istifa etmiş; Kıbrıs’ta ise Glafkos Klerides, Sampson’un yerine geçmiştir. Kıbrıs’ta Anayasa düzeninin yeniden oluşturulabilmesi için üç devletin görüşmesi gerekiyordu bu nedenle Türkiye, İngiltere ve Yunanistan Dışişleri bakanları 25 Temmuz’da Cenevre’de buluşmuşlardı. Görüşmelerde herhangi bir uzlaşıya varılamamıştı ve görüşmeler kesilmeye başlamıştı. Görüşmelerin kesilmesi ve herhangi bir uzlaşıya varılamaması nedeniyle 14 Ağustos sabah 4.19’da Türk Silahlı Kuvvetleri “2. Kıbrıs Harekâtı”na başlamıştır (Bal, 2015, s. 12-13).
Harekât için Bülent Ecevit’e Necmettin Erbakan büyük oranda destek ve motivasyon vermiştir. Harekattan sonra cuntanın arkasında zaten ABD’nin olduğunu düşünen Yunanistan, Kıbrıs olaylarından da ABD’yi sorumlu tutmuş ve 1974 yılında demokrasiye döndüğünde ABD ile olan ilişkilerinde karşıt bir tutum sergilemiştir. Yunanistan’ın bu baskısına maruz kalan ABD ise kendisini Türkiye’ye karşı muhalif bir politikaya maruz bırakma gereği hissetmiştir (Yılmaz, 2017, s. 93). 5 Şubat 1975 senesinde, Kıbrıs Harekatı gerçekleşirken Türkiye tarafından ABD üretimli silahların kullanılması gerekçesiyle ve ABD Başkanı Ford ile Dışişleri Bakanı Kissinger’ın engelleme girişimlerine rağmen, Senatonun Rum kökenli temsilcilerinin yoğun lobicilik faaliyetleri sayesinde Türkiye’ye silah satışı durdurulmuş ve 200 milyon dolarlık yardım muallakta kalmıştır.
Avrasya kavramının literatüre girişi, Alman bir bilim insanı olan Alexander Von Humboldt tarafından sağlanmıştır (Yılmaz, 2015, s. 112). Avrasya, coğrafi olarak en temel anlamı ile Avrupa ve Asya kıtalarının birleşimini ifade etmektedir (Yılmaz, 2015, s. 112). Bu coğrafi tanımlama süreç içerisinde sadece coğrafi olarak iki kıtanın birleşmesini ifade etmekle kalmamış, Asya ve Avrupa arasında kültürel, ekonomik ve siyasal anlamda bir bütünlük sağlanarak, Rusya merkezli bir Avrasya İmparatorluğu’nun kurulmasının gerekliliği Avrasyacılar tarafından dile getirilmiştir. Avrasyacılık kendi içerisinde ana hatları ile iki kola ayrılmaktadır: Klasik Avrasyacılık ve Neo Avrasyacılık.
Klasik Avrasyacılık: 1920’li yıllarda bir grup Rus aydını tarafından ortaya atılmıştır. Klasik Avrasyacılığın kurucuları: “Nikolay Trubetskoy, Petr Savitski, Petr Suchinski ve George Flovovski” olarak kabul edilmektedir (Kurt, 2018, s. 96). Ayrıca ismi geçen bu aydınlar “Doğuya Çıkış” isimli eserleri ile Klasik Avrasyacılığı daha geniş kitlelere yaymışlardır (Yılmaz, 2015, s. 112). Klasik Avrasyacıların temel tezlerinden ilki: Rusya’nın ne bir Avrupa devleti ne de bir Asya devleti olduğudur (Yılmaz, 2015, s. 112). Rusya’nın hem Avrupa hem de Asyalı özellikler taşıyan bir sentez devleti olduğu ve bu nedenle kendine ait Avrasyalı bir kimliğe sahip olduğu vurgulanmıştır (Yılmaz, 2015, s. 112). Klasik Avrasyacılar’a göre Ruslar, ırksal olarak Slav ırkına indirgenemez (Yılmaz, 2015, s. 112). Rusya’nın, Çin, İslam, Katolik, Slav ve Japon medeniyetlerinin bir araya gelmesi ile bir sentez devleti olduğu vurgulanmaktadır (Kurt, 2018, s. 97).
Neo Avrasyacılar, özellikle Dış politikada Rusya devlet başkanı V. Putin’in sıkça vurgulamış olduğu çok kutuplu bir düzeni savunmaktadırlar (Yılmaz, 2015, s. 114). Çok kutuplu düzenin savunulmasının arkasında önemli bir stratejik hesaplama vardır. Çok kutuplu bir düzen olması demek: ilk olarak ABD’nin, SSCB’nin yıkılması ile zaferini ilan ettiği hegemonyasının çökmesi anlamına gelmektedir. Böylelikle Rusya, uluslararası arenada hem hareket alanını iyice genişletecek hem de ABD’nin güvenlik şemsiyesi altına giren devletlere karşı stratejik üstünlük sağlayarak, onlara kendi ülkesinin güvenlik şemsiyesi altına girmeleri için baskı yapabilme kozuna sahip olabilecektir.
Dugin’ in bu noktadan referansla Avrasya imparatorluğu projesine Almanya’yı merkeze koyması muhtemeldir. Ayrıca Almanya’nın Avrupa içerisinde dengeleri alt üst edebilecek bir potansiyele sahip olduğu, yaşanmış olan iki Dünya savaşında net bir şekilde görülmüştür. Almanya, Avrupa kıtasının Fransa ile beraber lokomotif iki devletinden birisidir. Dugin Almanya’nın Rusya ile ittifaka girmesi için Kaliningrad’ın Almanya’ya verilmesini önermektedir (Serbest, 2017, s. 304). Dugin’e göre Almanya-Rusya gibi iki önemli kara gücünün yanına önemli bir deniz 
Avrasyacı bir düşünür olan Panarin Türkiye hakkında önemli görüşlere sahiptir. Panarin’e göre Avrasyacılığın anti tezini olası bir Türk birliği oluşturmaktadır (Serbest, 2017, s. 302). Panarin aynı zamanda Pan Türkizm ‘in Avrasyacılık için ciddi bir tehdit olduğunu, bu nedenle Türkiye’nin bölge ile ilişkisinin kesilmesi ve engellenmesi gerektiğini savunmaktadır (Serbest, 2017, s. 302). Alexandr Dugin ’de, Panarin’e benzer bir görüş paylaşmaktadır. Türklerin her türlü Turancılık faaliyetlerinin engellenmesi gerektiği ve bu türden faaliyetlere karşı Rusya’nın jeopolitik bir savaş ilan etmesi gerektiği vurgulanmıştır (Kurt, 2018, s. 103). Dugin ’in projesinde Ortadoğu bölgesinde İran’ın seçilmesinin bir nedeni de Rusya’nın, Türkiye’ye karşı bir denge unsuru oluşturmak istemesinden kaynaklanmaktadır (Serbest, 2017, s. 302).
